Podhale Region

Czwartek, 19 październik 2017

Ostatnia aktualizacjaŚr, 18 Paź 2017 9pm

Jesteś tutaj: Home Społeczeństwo Wypoczynek i turystyka Pełna historii i kultury gmina

Reklama

Społeczeństwo

Pełna historii i kultury gmina

Bukowina Osiedle
Bukowina Osiedle kosciol
dworek Sieniawa
kapliczka Bielanka
kosciol Harkabuz
kosciól p.w. św. Antoniego Sieniawa
krzyż Raba Wyżna
pomnik w Rabie Wyżnej

RABA WYŻNA. Rabiańska gmina ma moc atrakcji nie tylko przyrodniczych, ale i historycznych, a także tych związanych z kulturą, sztuką i religią. To dlatego cieszy się niesłabnącym, a wręcz można powiedzieć wzrastającym zainteresowaniem turystów.

- Odwiedza nas sporo turystów, co widać na terenie gminy. Wiele osób to u nas odpoczywało w te wakacje. Widać to było szczególnie podczas różnych wydarzeń kulturalnych organizowanych, czy to przez Gminny Ośrodek Kultury, czy przez inne nasze organizacje i stowarzyszenia działające na terenie gminy – mówi wójt Andrzej Dziwisz.

Gmina Raba Wyżna jest niezwykła w swej lokalizacji. Leży częściowo na Niżnym Podhalu, a w częściowo na Orawie. Łączy więc w sobie te obie kultury i tradycje. Czasem zbieżne, innym razem odmienne. Mieszkańcy posługują się zarówno gwarą orawską, jak i podhalańską, odmienną jednak od zakopiańskiej i nowotarskiej, z którymi łączy ją jedynie mazurzenie. W skład gminy wchodzą wsie: Raba Wyżna, Skawa, Sieniawa, Rokiciny Podhalańskie, Bielanka oraz na Orawie Podsarnie, Harkabuz i Bukowina Osiedle.

Historia

Wieś Raba Wyżna ma bogatą historię. W X wieku przechodził przez jej tereny szlak kupiecki. Wieś powstała w XV wieku. Drewniany kościół zbudowano tu w 1580 roku, a w 1618 sprowadzono cystersów. Pierwszą wzmianka datowana jest na 1581 rok i pochodzi z rejestrów poborowych.

O Sieniawie najstarszą informację odnaleziono w księdze parafialnej pod datą 24 marzec 1618. Początkowo wioska należała do parafii Raba Wyżna. W połowie XVIII wieku założono w niej parafię filialną, a w 1757 roku król August III Sas dał pozwolenie na przyłączenie do niej Pyzówki i Morawczyny. Skawa już istniała w 1490 roku, pierwsza wzmiankę o wsi spotykamy u Jana Długosza. Rokiciny Podhalańskie, pierwsze wzmianki pochodzą z ksiądz parafialnych z 1580 roku, a nazwa od wierzby zwanej rokitą. Bielanka, po raz pierwszy wymieniono ją w księdze parafialnej w 1618 roku.

Podsarnie, nazwa od pierwszych sołtysów Sarnów, osiedlili się oni w 1567 roku otrzymując przywilej „wolizny” osiedlania się od magnata Franciszka Thurzo. W XVII wieku były tu wojny religijne. Wieś obroniła katolickie korzenie. Harkabuz to z kolei wieś uciekinierów z XVI wieku. Pierwsi osiedleńcy to zbiedzy z majątku Mikołaja Zebrzydowskiego. Nazwa wsi pochodzi prawdopodobnie od węgierskiej nazwy broni „arkabuz”.  Bukowina Osiedle, najstarsza wioska na Orawie z 1567 roku, a w 1622 połączono ją z Podszklem. Ostoja polskości i katolicyzmu. Rządzona przez ród Bukowińskich, sołtysów, którzy otrzymali szlachectwo w 1673 roku. Liczy tylko nieco ponad 200 mieszkańców.

Zabytki

Kościółek pw Świętego Antoniego w Sieniawie włączony do szlaku gotyckiego pochodzi z 1740 roku. Zbudowany z drzewa jodłowego, zewnętrzne płazy ma obite deskami. Od strzechy do sobót (kamiennych podmurówek) pokryty gontami. Ma jedynie sygnaturkę. To perełka ciosiołki góralskiej – jak twierdzą znawcy. Kiedyś był prywatną kaplicą dziedzica Sieniawy. Kościółek jest maleńki, jego nawa ma powierzchnię jedynie około 49 metrów kwadratowych. Są w nim relikwie Św. Antoniego, ołtarze późnoborokowe, a nieomal wszystkie sprzęty pochodzą z XVIII wieku. Na głównym ołtarzu obraz Świętego. Szczególną uwagę należy zwrócić na ołtarz po lewej stronie z przepięknym obrazem Matki Boskiej sieniawskiej z XVIII oraz obrazem Św. Andrzeja Apostoła. W górnej części ołtarza podziw budzi wizerunek Św. Franciszka z Asyżu. Po prawej stronie ołtarz Św. Józefa z dwunastoletnim Jezusem. Na górze ołtarza obraz Św. Barbary. Wszystkie ołtarze były odrestaurowywane w latach sześćdziesiątych XX wieku. Wokół rosną 200-letnie lipy zabytki przyrody, tworzą wyjątkowy klimat.

Dworek w Sieniawie. Budynek wzniesiono w połowie ubiegłego wieku. To typowy dworek szlachecki z gankiem wsparty na sześciu kolumienkach i kryty gontowym dachem. W XVIII wieku Sieniawa należała do Pieniążków. Przed dwustu laty kolejnym właścicielem została rodzina Jastrzębiec Borowskich, końcem XIX wieku Zdunowie, dawni właściciele Skawy. W 1890 roku od Wilkoszewskich zakupili oni folwark w Rabie Wyżnej, który trzy lata później przejął ich syn Jan Zdun, po nim odziedziczyła go jego córka Wanda, która wyszła za mąż za Kazimierza Głowińskiego, starostę nowotarskiego. Dworek podczas II wojny światowej był stałym miejscem kontaktowym żołnierzy AK. W 1944 roku często posiadłość odwiedzały oddziały I Pułku Strzelców Podhalańskich oraz partyzanci, którym właściciele wielokrotnie pomagali. Z Sieniawy do partyzantki w Gorcach wyruszył Jan Głowiński, syn ostatniej właścicielki majątku. Walczył w I Pułku Strzelców Podhalańskich w batalionie Lamparta. W lutym 1945 roku sieniawski dworek uwłaszczono.

Dwór w Rabie Wyżnej dwupiętrowy w stylu secesyjnym, zaprojektowany w 1900 r. przez Konrada Kuhla dla Jana Zdunia. Wybudowany w 1902 roku. Do 1945 roku własność rodziny Głowińskich. Po wojnie przejęty przez skarb państwa. W 1999 roku odkupiony przez spadkobierców dziedziców. Położony w parku dworskich, gdzie była m. In. oranżeria i szklarnie. W pobliżu zabudowania gospodarcze np. taki ewenement, jak najazdowa stodoła. Dwór miał centralne ogrzewanie, kanalizację, a nawet własną elektrownię wodną. Od 1934 roku działał w nim ekskluzywny pensjonat. Jego gośćmi byli m. in. byli: prof. Fryderyk Zoll, prof. Estreicher i Vetulani, prof. Eugeniusz Romer, gen. Józef Haller, prezes Najwyższego Trybunału Administracyjnego Bronisław Hełczyński oraz prezes PKO Henryk Gruber - ludzie częściowo spokrewnieni z gospodarzami.

Klasztor sióstr Urszulanek w Rokocinach Podhalańskich, dawny dwór, pochodzący z początku XX wieku wraz z zabytkowym parkiem z XIX wieku.

Kamienne figury przydrożne z XIX w. w Podsarniu i Harkabuzie, typowe dla Orawy ze szkoły białodunajeckiej.
Kościół pw Świętego Stanisława Biskupa i Męczennika w Rabie Wyżnej. Wzniesiony w drugiej połowie XVII wieku na miejscu drewnianego, rozbudowany w 1840 roku. Wewnątrz ma m. in. późnobarokowe rzeźby i dwie XIX-wieczne kropielnice. Wokół stare drzewa, pomniki przygody.
Stacja kolejowa w Rabie Wyżnej – pochodzi z końca XIX wieku, z czasów gdy budowano tu kolej do Zakopanego.

Warto zobaczyć

Bukowine Osiedle - najstarsza orawska wioska, liczy nieco ponad 200 mieszkańców i ok. 50 numerów domów. Roztacza się z niej niepowtarzalny widok na Babią Górę i Tatry. Wiosną kwitną tu tysiące krokusów.

Drogę z Raby Wyżnej do Harkabuz – jadąc nią po drodze mijamy wspaniałe lasy bogate w roślinność i zwierzynę.

Przełęcz sieniawską posiada wielkie walory przyrodnicze, lasy obfitujące w grzyby i jagody. To tu znajdowała się również linia frontu I wojny światowej.

Granitowy obelisk milenijny – stoi przy szlaku na Rabskiej Górze prowadzącym do Raby Wyżnej, Sieniawy, Rokocin Podhalańskich i Rdzawki. Wyryto na nim napis: „Sursum corda” i papieskie insygnia. Postawił go Jan Dziwisz, brat księdza biskupa.

Krzyż Milenijny – górujący nad Rabą Wyżną ma 17 m wysokości, jest wierną kopią krzyża z Giewontu.

Ośrodek opiekuńczo – leczniczy w Rokicinach Podhalańskich wybudowany z inicjatywy młodych rabian wolontariuszy. Budowa wspierana przez ks. bp. Stanisława Dziwisza, który wziął udział w uroczystym otwarciu i poświęceniu. Przekazany na rzecz Caritasu. Dysponuje 30 miejscami, ma własną kaplicę, bazę rehabilitacyjną. Przyjmuje niepełnosprawnych i przewlekle chorych.

Budynek Gimnazjum w Rabie Wyżnej budowa roku 2002 w ogólnopolskiej edycji konkursu organizowanego przez Polski Związek Inżynierów i Techników Budownictwa, przy współudziale Ministerstwa Infrastruktury, Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, Głównego Urzędu Nadzoru Budowlanego. Budowa wspierana przez ks. bpa Stanisława Dziwisza.

Sala widowiskowa w Domu Strażaka w Rabie Wyżnej mogąca pomieścić naraz około 300 osób, ze wspaniała akustyką, dzięki czemu mogą tam koncertować słynne rabiańskie chóry. Budowę wspomagał i wspierał ks. bp. Stanisław Dziwisz.

Ciekawostki

* W Rabie Wyżnej urodził się ks. biskup Stanisław Dziwisz osobisty sekretarz papieża Jana Pawła II, teraz metropolita krakowski.
* W 1998 roku ks. biskup Stanisław Dziwisz odprawił w Rabie Wyżnej w kościele pw Św. Stanisław Biskupa i Męczennika biskupią mszę św. prymicyjną.
* W Sieniawie na świat przyszedł i został ochrzczony prof. Andrzej Zoll, powiązany rodzinnie z dziedzicami.
* Podczas II wojny światowej tajne nauczanie w pałacu prowadziła dziedziczka Wanda Głowińska.
* W 1925 roku pani Palińska przekazała pałac w Rokicinach Podhalańskich na rzecz sióstr Urszulanek.
* W 1906 roku ks. Adam Oczkowski założył w Rabie Wyżnej kasę oszczędnościowo – pożyczkową, która po latach stała się bankiem spółdzielczym Raby Wyżnej. Od roku ma on kolejną siedzibę w Rabce.
* w 1895 w Rabie ks. proboszcz Józef Kwieciński, ks. Murzanski i dziedzic dr Jan Zduń założyli Związek Kółek Rolniczych.
* W 1916 założono w Rabie Wyżnej pierwsze Koło Gospodyń Wiejskich, prezeską została dziedziczka Wanda Głowińska, organizowała przysposobienia rolnicze, zakładała poletka doświadczalne.
* 1673 rok sołtys wsi Bukowina Osiedle otrzymuje od cesarza Leopolda I tytuł szlachecki.
* W Rabie Wyżnej ponad 160 osób nosi nazwisko Bogdał oraz około setki Zięba.
* Rabianie uczestniczyli w powstaniu chochołowskim 1846 r.
* W Rabie Wyżnej mieszka Bronisław Wójtowicz, samouk wynalazca od lat pracujący nad oszukaniem sił grawitacji.
* Przez Rabę Wyżną i wsie orawskie w czasie II wojny światowej prowadził szlak kurierski.

Kultura

Orkiestra dęta w Rabie Wyżnej założona w 1905 roku, w okresie m/w działała przy OSP. Po II wojnie światowej postrzegana jako klerykalna. Po 1956 roku wznowiła działalność. Chóry: „Rabiańskie dzieci” powstały w 1973 roku, dziewczęcy „Kantylena” w 1988, mieszany „Watra” w 1978 roku. Ich założycielką jest Maria Mozdżeń – Wójciak. Zespoły ludowe: dziecięcy „Kropianki”, młodzieżowy „Hajducy”. Odnoszą one liczne sukcesy, wielokrotnie odbywały zagraniczne tournee po wielu krajach Europy. Wystąpiły przed królową holenderską z okazji urodzin. Kabaret: „Truteń” ze Skawy, słynny w całej Polsce, zdobył wiele prestiżowych nagród, teksy pisze Wanda Czubernatowa. Poeci: Wanda Czubernatowa, śp Władysław Szepelak, Joanna Słodyczka, Iza Zając, Józefa Gil. Wybitny artysta rzeźbiarz Ryszard Orski. Malarze: Dawid Wędziarz. Tkactwo: Teresa Rusnak. Haft: Maria Bogdał.

Rekreacja

W centrum Rabie Wyżnej jest kort tenisowy i stadion sportowy. Boiska są też w Rokicinach Podhalańskich i w Sieniawie. Natomiast w każdej wsi są boisko przyszkolne.

Szlaki spacerowe i rowerowe papieża Jana Pawła II i ks. kard Karola Wojtyły. Wyznaczone i oznakowane prowadzą drogami i ścieżkami, którymi przez laty wędrował ówczesny metropolita krakowski ks. kard. Karol Wojtyła w towarzystwie swego osobistego sekretarza ks. Stanisława Dziwisza. Oznakowano także szlaki prowadzące przez miejsca w jakikolwiek sposób związane z osobą Jana Pawła II. Idąc nimi można poznać wiele ciekawych, a równocześnie mało jeszcze znanych miejsc związanych z osobą papieża. Mapa szlaków i proponowanych tras znajduje się przy budynku urzędu gminy lub przy gimnazjum im. Jana Pawła II w Rabie Wyżnej.

Szlak im ks. kardynała rozpoczyna się przy owianym legendą kościółku Świętego Krzyża na Piątkowej Górze przy trasie Chabówka – Nowy Targ, dalej biegnie żółtym szlakiem na Rabską Górę. Ma dwa warianty zejścia. Jeden drogami polnymi do Rokicin Podhalańskich, drugi do domu opiekuńczo – leczniczego im. Świętej siostry Faustyny, dalej domu rodzinnego ks. biskupa Stanisława Dziwisza i na Łysą Górę, zejście na Smalcówkę i do klasztoru sióstr urszulanek. Dodatkowo z Łysej góry można zejść do Skawy. Na szlaku są dwa miejsca szczególne i mocno związane z osobą papieża, które odwiedzić warto. Klasztor sióstr w Rokicinach, w którym papież często, jako kardynał bywał, o czym świadczą wpisy w kronikach domowych sióstr i złotej księdze klasztoru. Z nich to można się dowiedzieć, że był np. aż pięciokrotnie w 1971 roku, a po raz ostatni odwiedził siostry 13 czerwca 1977 roku przy okazji wizytacji kanonicznej parafii. Równie ważnym miejscem jest dom rodzinny księdza biskupa. Na jego ścianie umieszczona jest tablica o treści: „Ten dom odwiedził 13 czerwca 1977 roku Arcybiskup Metropolita Krakowski Kardynał Karol Wojtyła obecny Papież Jan Paweł II”.

Szlak im. Ojca Świętego przebiega z kolei przez miejsca w jakiś sposób związane z jego osobą. Szlaki im. Ojca Świętego Jana Pawła II prowadzą dwoma trasami. Pierwsza z nich ma dwa warianty; z Rabskiej Góry do centrum Raby, drugi prowadzi z Rabskiej Góry do Sieniawy i dalej do Bielanki, tam bywał papież. Druga szlak niebieski prowadzi od Formozy poprzez Źeleźnicę, stąd dwa warianty zejścia żółtym szlakiem do Raby Wyżnej lub przejście Górą Kierówką i zejście do Bielanki i Sieniawy.

Tekst i zdjęcia: Beata Szkaradzińska

Dodaj komentarz

Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za treść komentarzy, zastrzega sobie jednak prawo do nie publikowania ich, zwłaszcza tych, które zawierają wulgaryzmy, epitety powszechnie uznane za obraźliwe, nawołują do zachowań niezgodnych z prawem, obrażają osoby publiczne i prywatne, inne narodowości, rasy, religie itd.
Komentarze nie dotyczące danego tematu, atakujące personalnie innych komentatorów i autorów, zawierające reklamy lub linki do innych stron www, dane osobowe, teleadresowe i adresy e-mail oraz uwagi skierowane do Redakcji – będą usuwane.


Kod antyspamowy
Odśwież

Reklama

Nasi partenrzy

TV Podhale

logonaszkasprowy

fottboll

Taxi Rabka-Zdrój

Nasi partenrzy

nspj

mbludzm pl m

Tarnów In

 

Nasi partenrzy

zakopanedlaciebie.pl


natatry.pl


Resort Kościelisko

Reklama